Một trật tự thế giới mới, cứng rắn và lạnh lùng hơn đã được dựng lên trên sự suy tàn của tham vọng châu Âu. Cựu Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp, ông Yanis Varoufakisddax kết luận rằng: năm 2025 đánh dấu sự tan rã của những trụ cột còn sót lại của trật tự cuối thế kỷ 20, phơi bày lõi rỗng của cái gọi là hệ thống toàn cầu. Chỉ ba cú đánh đã đủ để làm rung chuyển cả thế giới.
Cú sốc đầu tiên là chiến thắng sắp tới của Nga ở Ukraine trước một tập thể lãnh đạo châu Âu. Suốt gần bốn năm, Liên minh châu Âu (EU) và NATO chơi một trò chơi nguy hiểm hai mặt. Một mặt, họ cam kết bằng lời nói về một chiến thắng cho Ukraine mà họ không sẵn sàng chi trả. Mặt khác, họ lợi dụng cuộc chiến không hồi kết này để thúc đẩy một đồng thuận chính trị – kinh tế mới trong nước: chủ nghĩa Keynes về quân sự là nỗ lực cuối cùng chống lại sự phi công nghiệp hóa của châu Âu.
Cụ thể là, cuộc chiến trở thành lý do để bơm nợ công vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng, nhưng mâu thuẫn này chí tử:
- Nếu hòa bình đến, kích cầu sẽ khó duy trì.
- Nếu muốn chiến thắng, chi phí quá lớn và rủi ro địa chiến lược quá cao.
Vì vậy, châu Âu chọn chiến lược tồi tệ nhất: gửi vừa đủ thiết bị cho Ukraine để kéo dài sự mất mát mà không thay đổi cục diện.
Giờ đây, khi Nga chuẩn bị thắng (một kết quả có thể dự đoán khi ông Donald Trump đang thúc đẩy nó nhanh hơn), mọi kế hoạch của EU tan thành mây khói. Châu Âu không có kế hoạch B cho hòa bình vì toàn bộ thế đứng chiến lược của họ phụ thuộc vào việc chiến tranh tiếp diễn. Bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào mà Điện Kremlin và phe Trump áp đặt lên Ukraine sẽ không chỉ vẽ lại biên giới. Dù Nga còn là mối đe dọa hay không, châu Âu sắp mất đi cái cớ cho sự bùng nổ ngành công nghiệp quốc phòng vẫn còn non trẻ và do đó báo trước một thời kỳ thắt lưng buộc bụng mới.
Cú sốc thứ hai là việc Trung Quốc thắng trong cuộc chiến thương mại với Mỹ. Chiến lược của Mỹ, khởi xướng dưới thời Trump và tăng cường dưới thời Joe Biden, là một thế gọng kìm: hàng rào thuế quan để bóp nghẹt khả năng tiếp cận thị trường của Trung Quốc, và lệnh cấm bán chip tiên tiến cùng thiết bị chế tạo để chặn đứng bước tiến công nghệ của họ. Năm 2025, chiến lược này đã gặp phải trận Waterloo, và châu Âu lại là nạn nhân chính.
Trung Quốc đáp trả lại kế hoạch của ông Trump bằng một chiến lược hai bước xuất sắc. Thứ nhất, họ vũ khí hóa sự thống trị về đất hiếm và khoáng sản quan trọng, gây ra cú sốc chuỗi cung ứng làm tê liệt không chỉ Mỹ mà đặc biệt là ngành sản xuất xanh của châu Âu và Đông Á. Bước thứ 2 gây tổn hại nhất cho vị thế công nghệ của Mỹ, Trung Quốc huy động “hệ thống toàn quốc” cho một mục tiêu duy nhất: tự chủ công nghệ. Kết quả là tốc độ sản xuất chip trong nước tăng vọt, với việc các công ty như SMIC và Huawei đạt những đột phá khiến lệnh cấm của phương Tây không chỉ lỗi thời mà còn phản tác dụng.
Đây có lẽ là cú sốc có tác động lâu dài nhất. Năm 2025, Mỹ đã không thể làm chậm sự trỗi dậy của Trung Quốc mà ngược lại, vô tình thúc đẩy ngành công nghệ của họ tiến tới độc lập hoàn toàn. Còn châu Âu, sau khi ngoan ngoãn áp đặt các lệnh trừng phạt theo yêu cầu của Nhà Trắng, bị bỏ lại với tình thế tồi tệ nhất: bị loại khỏi thị trường Trung Quốc béo bở cho hàng hóa giá trị cao, nhưng cũng không nhận được trợ cấp hào phóng và lợi ích tái công nghiệp hóa từ Đạo luật Giảm Lạm Phát của Mỹ (nay đã bị hủy bỏ). Khi chọn làm nhà thầu chiến lược cho Mỹ, EU đã tự tăng tốc quá trình phi công nghiệp hóa của mình. Đây không chỉ là thất bại trong một cuộc chiến thương mại; đó là một nước chiếu bí địa chính trị, và châu Âu chỉ là quân tốt của bên thua cuộc.
Cú sốc thứ ba là việc Trump dễ dàng thắng trong cuộc chiến thuế quan với EU. Cuối cuộc gặp tại một sân golf của ông Trump tại Scotland, EU đã có văn kiện đầu hàng được gọi là một “thỏa thuận lịch sử”. Thuế quan đối với hàng xuất khẩu của EU sang Mỹ tăng từ khoảng 1,2% lên 15%, thậm chí 25% và 50% trong một số trường hợp. Các mức thuế lâu nay của EU đối với hàng Mỹ bị xóa bỏ. Cuối cùng, Ủy ban châu Âu cam kết đầu tư 600 tỷ USD vào công nghiệp Mỹ ngay trên đất Mỹ – số tiền này chỉ có thể đến từ việc chuyển hướng chủ yếu vốn đầu tư của Đức sang các nhà máy hóa chất ở Texas và nhà máy ô tô ở Ohio.
Đây không chỉ là một thỏa thuận tồi. Nó là một hiệp ước rút vốn chưa từng có. Nó chính thức hóa sự chuyển đổi của EU từ một đối thủ công nghiệp thành kẻ cầu cạnh. Châu Âu giờ đây là nguồn vốn, thị trường được điều tiết cho hàng hóa Mỹ, và một đối tác phụ thuộc về công nghệ. Tệ hơn nữa, thực tế mới này được ghi vào một cam kết ràng buộc mà cả 27 quốc gia EU đều đồng ý, tước bỏ mọi vỏ bọc chủ quyền của khối. Một phần vốn mà Trump cần để củng cố tầm nhìn về thế giới G2 xoay quanh trục Washington – Bắc Kinh giờ đây bị ràng buộc phải chảy từ châu Âu về phía Tây.
Ba cú sốc này tạo thành một bộ ba cộng hưởng. Thất bại của châu Âu ở Ukraine phơi bày điểm mù chiến lược và làm tan vỡ dự án Keynes quân sự. Sự nhượng bộ của Trump trước Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kích hoạt làn sóng hàng hóa Trung Quốc tràn vào EU. Vụ “tống tiền” ở Scotland đã lấy đi vốn tích lũy của châu Âu và mọi hy vọng cân bằng còn sót lại.
Trong thế giới G2, “ngôi làng toàn cầu” tưởng tượng giờ là một đấu trường đẫm lệ, nơi EU và Vương quốc Anh lang thang vô định. Một trật tự thế giới mới, cứng rắn và lạnh lùng hơn đã được dựng lên trên nấm mồ của tham vọng châu Âu. Bài học lớn nhất của năm nay là: trong thời đại của những cuộc đối đầu sinh tử, sự phụ thuộc chiến lược chính là khúc dạo đầu của sự vô nghĩa.
